بازخوانشی از تضمین کتیبه های شعری در نگاره های شاهنامه شاه تهماسبی

محمد خزایی, ایمان رئیسی

چکیده


در سنت ادبي ايران، «تضمين» صنعتي است كه با آن، شاعر آياتي از قرآن كريم و احاديث يا بيتي از شاعرديگر را در شعر خود وارد مي كند. شاعر موارد به تضمين گرفته شده را درون گيومه يا پرانتز قرار مي دهد تا نمايانگر اين امر باشد كه عبارت موجود از آن ديگري مي باشد. در واقع، مي توان تضمين را گونه اي از ارجاع درون متني به حساب آورد. از سويي ديگر، در سير تاريخي نقاشي ايراني، به نسخه هاي خطي برخواهيم خورد كه بازتاباننده متون كلامي از بعد تصويري مي باشد كه شاهنامه فردوسي را مي توان نمونه بارز اين گونه از باز توليد تصويري دانست؛ با اين مشخصه كه قسمت هايي از متن كلامي شاهنامه نيز همراهي كننده بعد تصويري آن مي باشد.

در اين گذار و صيرورت از متن كلامي به تصويري، بيننده گاه متن هاي كلامي ديگري را در تصوير نگاره شاهد خواهد بود كه در متن اصلي قرار ندارد و تنها به صلاحديد نگارگر يا سرپرست كتابخانه شاهي يا به دستور شخص شاه و همچنين براساس نوع كاركرد متن، در تصوير وارد مي شوند. نگارنده، اين گونه از متن هاي تازه وارد را براساس گونه ادبي آن،‌ »تضمين كتيبه» مي نامد و تلاش مي نمايد در مقاله حاضر، به دسته بندي اين گونه از تضمين كتيبه ها بپردازد و سپس نقش آنها را در تصويرنگاره ها روشن سازد. منابع و داده هاي اين نوشتار براساس اطلاعات و اسناد كتابخانه اي و رجوع مستقيم به اصل نگاره هاي شاهنامه شاه تهماسبي جمع آوري گرديده و همچنين نگارنده از استراتژي كيفي با رويكردي تاريخي و توصيفي تحليلي، براي تجزيه و تحليل داده ها و از استراتژي كمي، براي تعيين تعداد نگاره ها و اشعار و تضمين كتيبه ها سود جسته است.


تمام متن:

PDF

ارجاعات

  • در حال حاضر ارجاعی نیست.